ورود به حساب کاربری

نام کاربری *
رمز عبور *
مرا به خاطر بسپار.

آنچه پزشکان عمومی دررابطه با زردی نوزاد باید بدانند

 

 

دکتر حامد شفق، فوق تخصص گوارش کودکان - دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی - واحد علوم پزشکی تهران

منتشر شده در فصلنامه شیرمادر- شماره 50

در نظام درمانی موجود با توجه به این که بر نقش پزشکان خانواده تأکید شده و در آینده نزدیک این گروه از پزشکان در مواجهه بیشتر با بیماران بوده به عنوان خط اول در پیشگیری و درمان بیماری ها ایفای نقش میکنند، بنابراین عملکرد آنان و توصیه ای که به بیماران می کنند عمده ترین اثر را در چگونگی کنترل بیماری ها داشته و اگر این توصیه ها بر اساس اصول علمی نباشد قاعدتاً نتیجه مطلوبی به دست نخواهد آمد. مادری که به کودک خود شیر می دهد ممکن است با سوالات و مشکلات زیادی روبرو شود که باید یک منبع مطمئن و علمی مانند پزشک عمومی این مشکلات را حل کند. وقتی نوزاد و یا شیرخواری بیمار می شود اولین سؤال مادران در مورد چگونگی شیرخوردن کودک است.

هنگامی که کودک مبتلا به اسهال و یا عفونت تنفسی می شود و یا نوزاد و شیرخواری که مرتباً گریه و بی قراری می کند، مادر سریعاً به نقش تغذیه و شیردهی خود توجه می کند. آیا شیردهی را ادامه دهد یا تغییری در میزان آن ایجاد کند؟ آیا شیرمن کافی است و یا کودکم نیاز  به شیر کمکی دارد ؟  اینجا است که باید نگرانی مادر را به صورت اصولی برطرف کرد. یکی از مواردی که    به صورت شایع به پزشکان مراجعه و در مورد تغذیه با شیرمادر سوال می شود، زردی نوزاد است. در چنین مواردی مادران سوالاتی دارند و اگر توصیه مناسبی در این زمینه ارائه نشود چه بسا تغذیه کودک با شیرمادر به صورت کامل قطع شود. می دانیم که نزدیک به 60% نوزادان در چند روز اول تولد مبتلا به زردی می شوند که این یک زردی فیزیولوژیک است و بعد از مدتی بدون این که عارضه ای ایجاد کند برطرف می شود و نیاز به هیچ گونه اقدام خاص و بالطبع  تغییری در الگوی شیردهی ندارد. اما بعضی مواقع زردی، فیزیولوژیک نیست و باید این نوع زردی را شناخت. زردی فیزیولوژیک یک تعریف مشخص و معینی دارد. هرگاه در یک نوزاد ترم، زردی از روز دوم تولد شروع شود، در روز  4 تا 5 به حداکثر برسد و روز هفتم از بین برود و یا حداکثر تا ده روز طول بکشد و میزان  بیلی روبین حداکثر به عدد 12 برسد، این یک زردی فیزیولوژیک است. در یک نوزاد نارس معمولاً زردی تا روز چهاردهم ممکن است طول بکشد و حداکثر به عدد 15 برسد در این حالت نیز زردی فیزیولوژیک است اما اگر زردی از این تعریف خارج شود باید به فکر زردی پاتولوژیک(بیمار گونه) و یا زردی فیزیولوژیک تشدید یافته باشیم. برای بررسی زردی پاتولوژیک انجام معاینه بالینی دقیق به جهت یافتن موارد غیر طبیعی در معاینه بالینی و توجه به روند وزن گیری نوزاد کمک کننده است و در کنار آن انجام آزمایش های مربوطه ما را در رسیدن به تشخیص کمک می کند لذا در مواقعی که نوزاد سرحال است و در معاینه هیچ گونه نکته غیرطبیعی یافت نمی شود و آزمایشات نیز طبیعی هستند، در این حالت باید به زردی فیزیولوژیک تشدید یافته فکرکرد که در واقع زردی ناشی از شیرمادر هم در این گروه قرار می گیرد.

زردی فیزیولوژیک تشدید یافته به دو گروه تقسیم می شود:

زردی زودرس که تحت عنوان Breastfeeding jaundice است.

زردی دیررس که Breast milk jaundice است.

در زردی زودرس علت اصلی در واقع ناشی از کم شیرخوردن شیرخوار است چرا که در روزهای اول میزان شیری که از پستان مادر خارج می شود کم است و اگر نوزاد مکرراً به پستان گذاشته شود و یا مادر با تکنیک شیردهی به خوبی آشنا نباشد در نتیجه نوزاد شیر کمتری دریافت می کندبنابراین با کم شیرخوردن، دفع روده ای به خوبی برقرار نمی گردد و بیلی روبین موجود در روده دفع نمی شود لذا بیشتر در روده باقی می ماند و فرصت بازجذب بیشتری پیدا می کند، بدین ترتیب چرخه روده ای -کبدی(سیکل انتروهپاتیک) افزایش می یابد، بیلی روبین مجدداً جذب خون می شود و نوزاد بیشتر زرد می شود از طرف دیگر به دنبال کم شیرخوردن ، یک کم آبی(دهیدراتاسیون) خفیف ایجاد می گردد که به زردی بیشتر نوزاد کمک می کند.در نتیجه راه درمان این نوع زردی توصیه بیشتر به دادن شیرمادر است نه کاهش  یا قطع آن.

زردی دیررس که از هفته دوم شروع می شود ناشی از وجود اسیدهای چرب مخصوص در شیر بعضی مادران است که باعث افزایش چرخه جذب بیلی روبین شده و نوزاد زردتر می شود. راه درمان این نوع زردی نیز در مرحله اول قطع شیر نیست بلکه برعکس ادامه شیردهی است و توصیه هایی که در این مورد  می شود این است که اگر زردی به حد بالایی رسید، در این مرحله شیرمادر دوشیده شده و حرارت داده شود تا این اسیدهای چرب از بین بروند. اگر این روش هم مؤثر نبود می توان از شیرمادری استفاده کرد که به نوزاد خود شیر می دهد  ( نوزاد وی نباید زرد باشد) و اگر به این روش هم جواب نداد توصیه می شود در نهایت به مدت 24 تا 48 ساعت شیرمادر قطع و دراین مدت با استفاده از قاشق یا فنجان کوچک از فرمولا استفاده شود. اگر زردی مربوط به شیرمادر باشد در این مدت کوتاه، زردی کاهش چشمگیری خواهد داشت و به دنبال آن می توان مجدداً شیردهی با شیرمادر را شروع کرد بنابراین در زردی نوزاد تنها در نوع دیررس آن و آن هم  در آخرین مرحله، شیرمادر موقتاًقطع می شود وبرخلاف آن چه که بعضی از همکاران پزشک توصیه می کنند و به محض زردشدن نوزاد در روزهای اول، شیرمادر متهم می شود و توصیه به قطع شیرمادر می گردد، لزومی به انجام این کار نیست.